CD&V

Toespraak van premier Yves Leterme Festival van Vlaanderen – Inspiring Leaders in Society

February 1 2011, 5:49am

Op deze meeting ‘Inspiring Leaders in Society’ komen kunst, economie en politiek elkaar tegen. Kunst, economie en politiek zijn drie domeinen van het maatschappelijke leven die elkaar altijd weer ontmoeten. Al was het maar vanwege de evidente vaststelling: de kunstensector creëert, de overheid subsidieert en de economie sponsort.De financiële verhouding tussen kunst, economie en politiek is complex en delicaat. De tijd ontbreekt om er diep op in te gaan, maar samengevat ligt de delicate complexiteit in de spanning tussen autonomie en afhankelijkheid. Artistieke vrijheid vereist autonomie, maar die zelfde artistieke vrijheid is afhankelijk van de financiële handreiking door overheid en bedrijfswereld. De stelling dat wie betaalt ook bepaalt, gaat hier hooguit gedeeltelijk op, ter wille van de artistieke vrijheid, en omdat cultuur haar eigen geschiedenis schrijft. De inhoudelijke distantie wordt alvast verwacht van de subsidiërende overheden. Zoals de scheiding tussen Kerk en Staat bestaat, zo hoort er ook een scheiding tussen Kunst en Staat te zijn. Natuurlijk moet de overheid normen hanteren voor de subsidiëring. Kwantitatieve veeleer dan kwalitatieve. En dan nog, kwantiteit en kwaliteit kunnen ook botsen. De grootste publiekstrekkers zijn niet altijd de meest hoogstaande creaties. Het zou ten andere fout zijn te denken dat het belang van de kunst ligt in haar vermogen om zoveel mogelijk mensen te bereiken. Het zou even fout zijn de subsidiekraan enkel open te draaien voor de pionierende avant-garde, want ook het volk heeft recht op cultuur. De verhouding tussen economie en kunst is ook complex. Is sponsoring door de bedrijfswereld een alternatief voor of een aanvulling op de overheidssubsidies? Gelukkig zijn overheid en bedrijfswereld vaker partners in cultuur, waardoor bijvoorbeeld buitenlandse producties naar hier gehaald kunnen worden die wij anders nooit te zien zouden krijgen. Cultuur als PPS-constructie als het ware. De feiten wijzen uit dat het niet waar is dat de bedrijfswereld alleen geïnteresseerd zou zijn in sponsoring van massacultuur. De waaier van bedrijvensponsoring is zo breed als de kunstscène zelf. Sponsoring kan immers een vorm van reclame zijn – op dezelfde wijze als de reclameborden in de sportstadia – en die reclame kan bedoeld zijn ofwel om veel potentiële klanten te bereiken ofwel om het imago op te krikken. Sponsoring kan ook mecenaat zijn in de zuivere betekenis van dat woord: kunst mogelijk maken. Dit economische mecenaat meen ik te mogen situeren in de lijn van de maatschappelijke opdracht van het bedrijfsleven. Zoals veel bedrijfsleiders niet alleen winst nastreven – wat nochtans hun eerste opdracht is – maar eveneens arbeid willen scheppen, zo zijn ook veel ondernemingen er zich van bewust dat het scheppen van cultuur tot hun maatschappelijke opdracht behoort. Cultuur draagt immers bij tot het maatschappelijke welzijn. Of om het anders te zeggen, schoonheid is de zachte weg naar sociale cohesie.Dat cultuur een uiting is van maatschappelijke welvaart is ook een feit. De kunsten bloeien op in tijden van economische groei. Allereerst omdat de welvaart financiële ruimte laat voor niet levensnoodzakelijke behoeften. Eén cijfer volstaat om dat aan te tonen: in 1955 ging 3 procent van de gezinsuitgaven naar ontspanning en vrije tijd, vandaag is dat 18 procent. Daardoor ontstaat een economische sector van de creativiteit die op zijn beurt welvaart genereert. Arts and culture are important economies. By this I do not only refer to the art market. Also culture-related industries, known as “creative industries”, provide direct economic benefits to society. They create jobs, attract investments, generate tax revenues, and stimulate local economies through tourism and consumer purchases. In addition, because they enhance quality of life, the arts and culture are an important complement to community development, enriching local amenities and attracting young professionals to an area. These industries also provide an array of other benefits, such as infusing other industries with creative insight for their products and services. On the one hand business more and more recognizes the benefit of beauty. A product has to be beautiful. Design is of an utmost importance today. Therefore one of the focal points of the innovation in our Belgian economy is design. Emotional factors are becoming more important for the consumer. Therefore emotional factors are more and more important for the creative economy. “Customer-centric” marketing includes the emotional factor. It is deemed an effective method of attracting customers. Products which do not stimulate customers emotionally cannot attract them. In reality companies don’t produce mere products and services, they sell stories with them. Or they sell their products and services with stories and feelings. Stories and feelings being elements which leave an emotional impression on the customers. The method of strengthening the emotional impact is closely related with the arts. In this sense, it is natural for insightful companies to utilize the arts in creating and marketing products.Governments increasingly recognize the importance of the creative sector to the economy and to the ability to compete in the global marketplace. A number of factors underscore the connection between economic competitiveness and creativity. Creative and new media industries are growing in number and playing increasingly prominent economic and social roles. Companies’ decisions about where to locate their businesses often are influenced by factors such as the ready availability of a creative workforce and the quality of life available to employees. Arts and culture can play a major role in community development and redevelopment by creating new jobs as well as fostering an environment and amenities that attract talented young workers. Tourism centered on arts and culture can contribute to state and local economic growth by providing a diversified and sustainable means for creating jobs and attracting revenue.De band tussen economie en kunst zit nog dieper. Het is een valse voorstelling van zaken dat economie louter zakelijk zou zijn en kunst louter emotioneel. Ook in business is intuïtie een belangrijke factor en ook in cultuur is zakelijk beheer onontbeerlijk. Wat kunst en economie vooral verbindt is creativiteit. In de economie is dat niet alleen de creativiteit van de marketingafdeling maar minstens evenzeer de creativiteit van de afdeling onderzoek en ontwikkeling. Innovatie, de technologische variant van creativiteit, is onontbeerlijk om in een competitieve wereldmarkt te opereren. Dat is des te meer het geval voor een open economie als de Belgische die het moet hebben van export en buitenlandse investeringen. Het is dan ook geen toeval dat de Belgische culturele sector eveneens actief is buiten de lansgrenzen. Onze producenten van cultuur hebben net als onze producenten en producten en diensten begrepen dat hun toekomst ligt op de wereldmarkt. Toekomst die bepaald wordt door de innovatie en kennis. Het is dan ook niet verwonderlijk dat onze meest innovatieve kunstenaars, zowel op het vlak van de beeldende kunst als op het vlak van de podiumkunsten, en onze meest professionele ensembles, zowel in de sector van de muziek als in de sector van het theater en de dans, internationale ‘spelers zijn. Het Belgische voorzitterschap van de Europese Unie heeft de ogen van Europa en de wereld ook gevestigd op de creativiteit en de innovatiecapaciteit van ons land. Ook België als exporteur en als gastland van cultuur vaart daar wel bij. Niet alleen doordat ter gelegenheid van dat voorzitterschap culturele evenementen van hoog niveau werden georganiseerd, maar ook omdat wij hebben getoond waartoe wij in staat zijn.Om het beeldend te zeggen: van de partituur die het Verdrag van Lissabon is, hebben wij een uitvoering gemaakt en daarmee hebben wij de toon gezet waarin Europa voor de komende jaren zal ‘spelen’. Politiek als kunst. Niet alleen de kunst van het mogelijke maar ook de kunst om een idee om te zetten in een compositie waarin de verschillende instrumenten – de Europese Raad, het roterende Voorzitterschap, de vaste Voorzitter van de Europese Raad, de Hoge Vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken, het Europese Parlement en de Europese Commissie – harmonieus de symfonie van de eenheid in verscheidenheid uitvoeren.