CD&V

Deur OCMW gaat dicht voor Oost-Europese gelukzoekers

April 21 2011, 4:43am

Steden en gemeenten in ons land krijgen steeds meer te maken met burgers uit de nieuwe EU-lidstaten die zich hier als zelfstandige komen inschrijven. Hun inschrijving als zelfstandige bezorgt hen een verblijfsrecht en zo nodig ook een recht op steun van het OCMW. Of ze ook daadwerkelijk aan de slag zijn, werd tot voor kort niet gecontroleerd. Maar daar is op initiatief van staatssecretaris voor de Coördinatie van de fraudebestrijding Carl Devlies verandering in gekomen. ‘Voor Oost-Europese nepzelfstandigen gaat de deur van het OCMW dicht’, benadrukt Devlies.

Carl Devlies stelt paal en perk aan misbruik zelfstandigenstatuut Steden en gemeenten in ons land krijgen steeds meer te maken met burgers uit de nieuwe EU-lidstaten die zich hier als zelfstandige komen inschrijven. Hun inschrijving als zelfstandige bezorgt hen een verblijfsrecht en zo nodig ook een recht op steun van het OCMW. Of ze ook daadwerkelijk aan de slag zijn, werd tot voor kort niet gecontroleerd. Maar daar is op initiatief van staatssecretaris voor de Coördinatie van de fraudebestrijding Carl Devlies verandering in gekomen. ‘Voor Oost-Europese nepzelfstandigen gaat de deur van het OCMW dicht’, benadrukt Devlies. In antwoord op een parlementaire vraag van Leen Dierick (CD&V) licht Devlies toe hoe hij paal en perk hoopt te stellen aan het misbruik door EU-burgers van het zelfstandigenstatuut. De Europese verblijfsrichtlijn geeft EU-onderdanen het recht om meer dan 3 maanden in een andere lidstaat te verblijven als zij werknemer, zelfstandige of werkzoekende zijn, of als ze kunnen aantonen over voldoende bestaansmiddelen en over een ziektekostenverzekering te beschikken.In de praktijk blijken heel wat Oost-Europeanen (Roemenen en Bulgaren in het bijzonder) misbruik te maken van het statuut van zelfstandige om een verblijfsrecht te verwerven. Ze worden voor een tijdje vennoot in, bijvoorbeeld, een nachtwinkel, of worden helper bij een andere zelfstandige en sluiten zich aan bij een sociaal verzekeringsfonds van de zelfstandigen. Dat bezorgt hen een attest van aansluiting, waardoor ze in het vreemdelingenregister kunnen worden ingeschreven en - in geval van onvoldoende bestaansmiddelen - ook toegang krijgen tot het OCMW. Enige tijd later laten de betrokkenen zich - al dan niet retro-actief - opnieuw als zelfstandige schrappen, zodat er weinig of geen sociale bijdragen moeten worden betaald. ‘Het is duidelijk dat het hier om nepzelfstandigen gaat die enkel op papier een zelfstandige activiteit uitoefenen’, onderstreept Carl Devlies. ‘Vennootschapjes die weinig of niets voorstellen, tellen soms meer dan honderd vennoten. Die bedrijfjes zijn niet meer dan een middel zijn om Roemenen en Bulgaren het land binnen te loodsen.’Devlies besliste het fenomeen, dat in snel tempo uitbreiding nam, aan te pakken. ‘De bestrijding van het oneigenlijk gebruik van het sociaal statuut der zelfstandigen’ werd als actiepunt opgenomen in zijn jongste actieplan. Dat leidde tot de uitwerking van een controleprocedure die op 1 oktober van kracht werd. Het probleem bestond er namelijk in dat de activiteit van de betrokkenen op geen enkele wijze effectief gecontroleerd kon worden. Het volstond dat een EU-onderdaan zich bij een sociaal verzekeringsfonds aansloot. Met zijn attest van aansluiting kon hij meteen zijn inschrijving in het vreemdelingenregister aanvragen. Maar sinds 1 oktober van vorig jaar levert het attest van aansluiting geen verblijfsrecht meer op en is voor inschrijving in het vreemdelingenregister een specifiek attest nodig. Dat laatste attest is gekoppeld aan een effectieve controle van de zelfstandige activiteit van de betrokkene; een controle die gebeurt door de Rijksinstituut voor Sociale Verzekering der Zelfstandigen (RSVZ).Meer concreet krijgt de EU-onderdaan die zich bij een sociaal verzekeringsfonds aansluit voortaan een vragenlijst mee over zijn zelfstandige activiteit. Hij moet die vragenlijst ingevuld aan de RSVZ terugbezorgen, uiterlijk in de loop van de vierde maand na zijn aansluiting. Op basis van de ingevulde vragenlijst en zo nodig op basis van eigen aanvullend onderzoek beslist de RSVZ of de aanvrager daadwerkelijk een zelfstandige activiteit uitoefent. De RSVZ deelt het resultaat van haar controle mee aan de Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ).In geval van een echte zelfstandige activiteit zal de EU-burger zonder probleem een duurzaam verblijfsrecht kunnen verwerven. Van personen daarentegen die geen zelfstandige activiteit kunnen aantonen, zal de DVZ het verblijfsrecht intrekken. Zij zullen het verzoek krijgen het grondgebied te verlaten. Volgens gegevens van de RSVZ vragen elke maand om en bij de 250 EU-burgers een specifiek attest aan voor inschrijving in het vreemdelingenregister. Voor de laatste drie maanden van vorig jaar waren dat er in totaal 645. Drie nationaliteiten waren goed voor ruim 80 procent van die aanvragen. Het gaat om Roemenen (295 aanvragen), Polen (124) en Bulgaren (107). Een eerste analyse van de RSVZ wijst erop dat grosso modo slechts een derde van alle aanvragers daadwerkelijk een zelfstandige activiteit uitoefent. Zich als zelfstandige vestigen, is veruit de meest ‘populaire’ weg om als burger van een van de nieuwe lidstaten van de EU duurzaam verblijfsrecht te verwerven in ons land. Als werknemer of werkzoekende naar ons land te komen, de twee andere mogelijkheden, is immers stukken moeilijker. Zo kunnen Bulgaren hier maar als werknemer tewerkgesteld worden als ze zelf over een arbeidskaart beschikken en hun werkgever over een arbeidsvergunning. Bulgaren die hier als werkzoekende zijn ingeschreven, moeten kunnen aantonen dat ze voldoende inspanningen leveren om werk te vinden. Netwerken Want achter de individuele gevallen gaan vaak hele netwerken schuil van georganiseerde misdaad en zelfs mensenhandel. Mensen worden in ruil voor een hongerloon ingezet in de vleessector, de tuinbouw of artisanale bakkerijen door Turkse of Bulgaarse vennootschapjes die op de fles gaan van zodra er betaald moet worden. Of er worden volledig fictieve constructies opgezet die als enig doel hebben Oost-Europeanen aan valse socialezekerheidsdocumenten te helpen (de zogenaamde onrechtmatige onderwerping).Ook en vooral die georganiseerde netwerken moeten aangepakt worden. De sociale inspectiediensten beseffen dit en slaan de handen steeds meer in elkaar. Dat gebeurt in de schoot van de SIOD, de Sociale Inlichtingen en Opsporingsdienst. De SIOD is de koepel van de sociale inspectiediensten. De strijd tegen de georganiseerde sociale fraude is een van de prioriteiten uit het SIOD-actieplan voor 2011.SIOD wordt op zijn beurt bijgestaan door de onlangs opgerichte gemengde ondersteuningscel voor de strijd tegen de ernstige en georganiseerde sociale fraude. Deze cel is een samenwerkingsverband van sociale inspectiediensten, gerecht en politie.Ook de oprichting van deze cel is een van de punten uit het jongste actieplan van Carl Devlies. ‘Een efficiëntere fraudebestrijding begint en eindigt met een betere coördinatie en gegevensuitwisseling tussen alle diensten die zich met fraudebestrijding bezighouden’, zegt Carl Devlies. ‘Dat is hier niet anders. De OCMW’s vragen steeds meer gegevens op uit de federale gegevensbanken, de sociale inspectiediensten kruisen steeds vaker en systematischer de gegevens waarover ze beschikken, ‘Het voorbije jaar’, verduidelijkt de staatssecretaris, ‘werd onder mijn impuls op het vlak van de gegevensuitwisseling met de lokale besturen enorme vooruitgang geboekt. De komende jaren zullen nog belangrijke bijkomende stappen gedaan worden. Zo kunnen de OCMW’s sinds kort de Kruispuntbank Sociale Zekerheid raadplegen om na te gaan of iemand die bij hen komt aankloppen niet ook als loon- of weddetrekkende, zelfstandige of gepensioneerde is ingeschreven. En binnenkort zullen de OCMW’s ook het rijksregister kunnen raadplegen om na te gaan of iemand over een wettelijke verblijfsvergunning beschikt. Er wordt op dit ogenblik zelfs al proefgedraaid met het automatisch doorgeven aan het OCMW van wijzigingen in het verblijfsstatuut van leefloners.‘We stellen het verblijfsrecht van de inwoners van de jongste lidstaten van de Europese Unie niet in vraag’, onderstreept de staatssecretaris. ’Wel willen we het frauduleuze gebruik ervan een halt toeroepen. Want we dreigen het OCMW voor Oost-Europa te worden en dat kan niet de bedoeling zijn.’    

                Carl Devlies        

                Leen Dierick